Zout is een van de dagelijkse levensmiddelen in onze keuken. Iedereen gebruikt het, iedereen consumeert het, bijna elk gerecht wordt ermee gekruid. Dat is ook terecht, want het gaat om een elektrolyt dat levensnoodzakelijk is voor onze lichaamsfuncties. Maar te veel ervan is schadelijk voor het lichaam. Het jaagt de bloeddruk omhoog en verzwakt het immuunsysteem.
De meeste Duitsers krijgen veel te veel zout binnen – en weten dat niet eens. Het zit vooral verstopt in kant-en-klaarmaaltijden en bewerkte voedingsmiddelen zoals brood, worst, kaas en kant-en-klare sauzen. In dit artikel lees je waar het bij een gezonde zoutconsumptie op aankomt en hoe je met eenvoudige kruidenzouten gezonde alternatieven maakt.
Wat is keukenzout eigenlijk?
Chemisch gezien is het een verbinding van positief en negatief geladen ionen. Het keukenzout dat in onze keukens het meest wordt gebruikt, wordt voornamelijk gewonnen uit de zee of uit zoutmijnen. De ruwe zee- en steenzouten ondergaan een chemisch raffinageproces waarbij aanwezige mineralen zoals magnesium of kalium verloren gaan en er uiteindelijk puur natriumchloride overblijft.
Al duizenden jaren geleden was het "witte goud" een belangrijk handelsartikel, omdat mensen al vroeg de waarde ervan voor het conserveren van voedsel inzagen. Tegenwoordig zijn zoutproducten met jodium of fluoride wijdverspreid. Ook natuurlijke zouten zoals Himalaya-zout zijn in de mode.
Waarvoor heeft het menselijk lichaam keukenzout nodig?
Natriumchloride is essentieel voor alle lichaamsfuncties. Het reguleert de vochthuishouding, zorgt voor het geleiden van zenuwimpulsen, ondersteunt de botopbouw en de spijsvertering en regelt de opname en verwerking van voedingsstoffen.
Al je lichaamscellen staan in een voortdurende uitwisseling met hun omgeving. Ze nemen voedingsstoffen en water op en scheiden afvalproducten en overtollig vocht weer af. Deze uitwisseling wordt osmose genoemd en komt tot stand door verschillen in de zoutconcentratie binnen en buiten de cellen. Bij een te lage zoutinname dreigt een vocht- en natriumtekort – het water in het lichaam blijft in de cellen gebonden. In het ergste geval zijn vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid en sufheid het gevolg. Bij een te hoge zoutinname daarentegen stijgt het bloedvolume, trekken de bloedvaten samen en stijgt de bloeddruk.
Een belangrijke rol speelt natriumchloride ook voor je zenuwcellen. Het maakt het opbouwen van elektrische spanning en het geleiden van zenuwimpulsen mogelijk.
Daarnaast ondersteunt het de vorming van zoutzuur in de maag. Dit splitst eiwitten uit de voeding en draagt daarmee bij aan een gezonde stofwisseling.
Je ziet het, natriumzout is betrokken bij veel belangrijke lichaamsfuncties. Het komt echter aan op de juiste hoeveelheid – te weinig maakt ziek, maar te veel ook.
Welke zoutconsumptie is gezond?
Gemiddeld bevat je lichaam 200 tot 300 g zouthoudende verbindingen die in je cellen en botten zijn opgeslagen. Elke dag verlies je een deel ervan – door stofwisselingsprocessen, uitscheiding en via zweet. Wie veel sport, verliest meer. Ook bij koorts of braken dreigen grote zoutverliezen. Deze verliezen moet je via de voeding aanvullen.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert hiervoor een zoutconsumptie van ongeveer 5 g per dag. Dat komt overeen met ongeveer een theelepel. Ter vergelijking: 100 g belegen kaas bevat al 1,5 g natrium. De dagelijkse behoefte is dus sneller vervuld dan menig mens denkt.
Welke zoutconsumptie is ongezond?
De ideale zoutinname ligt volgens wetenschappers tussen de 4 en 6 g per dag. In tijden van verhoogd zoutverbruik – bijvoorbeeld bij topsporters of tijdens een buikgriep – mag de zoutconsumptie tijdelijk worden verhoogd om deze verliezen aan te vullen.
Over het algemeen krijgen wij Europeanen echter ook los van dergelijke uitzonderingssituaties aanzienlijk te veel van het mineraal binnen. De gemiddelde zoutconsumptie van Duitsers ligt op ongeveer 9 tot 12 g – meer dan het dubbele van de aanbevolen hoeveelheid. Dit hoge cijfer komt minder door het kruiden tijdens het koken, dan wel door de consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen.
Welk effect heeft keukenzout op je gezondheid?
De reactie van het lichaam op een hoge zoutinname is niet bij alle mensen gelijk. Blijkbaar verschillen we wat betreft onze zoutgevoeligheid. Een langdurig verhoogde zoutconsumptie leidt echter bijna altijd tot een stijging van de bloeddruk. Chronische hoge bloeddruk is op zijn beurt een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten. Aderverkalking, hartinfarct of beroerte kunnen de gevolgen zijn. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat een verhoogde zoutconsumptie de werking van bloeddrukverlagende medicijnen vermindert. Zowel voor de preventie als voor de behandeling van een hoge bloeddruk is een verantwoorde zoutconsumptie dus cruciaal.
Natrium werkt in eten als smaakversterker. Het wekt je eetlust op en kan bijdragen aan overgewicht – een andere risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Ook je nieren, die verantwoordelijk zijn voor de uitscheiding van overtollige voedingsstoffen, worden door een hoge inname van keukenzout belast. Bij nierzwakte raden artsen vaak een vermindering van de zoutconsumptie aan.
Welk effect heeft keukenzout op je immuunsysteem?
Veel mensen realiseren zich niet dat een verhoogde zoutconsumptie ook het immuunsysteem aantast. Je immuunafweer wordt voor een groot deel gestuurd door de darmflora. Daar wonen miljoenen gezonde bacteriën die indringers zoals virussen bestrijden en onschadelijk maken. Een te hoge zoutconcentratie verandert de samenstelling van dit microbioom in de darm. Het aantal gezonde lactobacillen neemt af, terwijl het aantal zogenaamde Th17-helpercellen in de bloedbaan juist toeneemt. Die laatsten bevorderen ontstekingsreacties en auto-immuunziekten in het lichaam.
Om je immuunsysteem te versterken, is een gezonde voeding belangrijk. Dat geldt in het bijzonder gezien de huidige uitbraak van Covid-19. Juist nu zou je erop moeten letten gezond te leven, je immuunafweer te versterken en onnodige risico's zoals een verhoogde zoutconsumptie te vermijden.
5 praktische tips voor je immuunafweer
- Let op een gezonde voeding. Geef de voorkeur aan verse levensmiddelen, vermijd sterk bewerkte producten.
- Ga elke dag de frisse lucht in.
- Let ook in tijden van het coronavirus op regelmatige beweging en sport.
- Los 1/2 theelepel jodiumzout op in 250 ml water en gebruik dit zout water om te gorgelen. Hiermee desinfecteer je je keel- en slijmvliezen.
- Reduceer je consumptie van keukenzout. Gebruik indien mogelijk gezonde kruiden-zoutmengsels.
Kruidenzout – het gezonde alternatief
Regulier keukenzout verliest tijdens het raffinageproces veel belangrijke voedingsstoffen. Het gebruik van verrijkt jodiumzout, kwalitatief hoogwaardig zeezout of Himalaya-zout verbetert de gezondheidsbalans. Deze bevatten magnesium, kalium en mangaan. Jodium in zout helpt tegen een jodiumtekort, dat veel voorkomt bij schildklieraandoeningen.
Als je je zorgen maakt dat je te veel zout per dag binnenkrijgt, zijn zoutmengsels met kruiden aan te raden. Kruidenzouten bestaan uit 75 tot 90% zout en de rest zijn kruiden. Met deze keuze verminder je niet alleen de hoeveelheid zout, maar voeg je tegelijkertijd gezonde werkzame stoffen uit natuurlijke kruiden toe aan je voeding. Bovendien bespaar je bij het koken zout, omdat de kruiden je gerecht extra aroma geven. Menig topchef gebruikt dit alternatief in zijn professionele keuken.
Kruiden-zoutmengsels kun je gemakkelijk zelf maken. Je fantasie kent geen grenzen! Gebruik zeezout als basis en voeg je favoriete kruiden toe.
Om te beginnen hebben we een eenvoudig receptvoorstel voor je:
🌿 Kruidenzout met rozemarijn, tijm en marjolein | Recept
Ingrediënten
- 500g grof zeezout
- elk 1/2 bosje peterselie, tijm en marjolein
- 1 takje rozemarijn
Bereiding
Vermaal de zoutkorrels met een vijzel of een keukenmachine - wij raden hiervoor de Nutrilovers NUTRI-CHOPPER universele hakmolen aan.
Was de kruiden, rits ze van hun steeltjes en laat ze volledig drogen.
Doe het zout en de kruiden samen in de hakmolen en mix alles goed door elkaar totdat alle ingrediënten fijngehakt zijn en zout en kruiden gelijkmatig vermengd zijn.
Bewaren: Vul je zelfgemaakte kruidenzout nu in schone, droge potjes. Sluit de potjes goed af met een deksel.
Dergelijke zoutmengsels zijn zeer lang houdbaar. Schimmelvorming is nagenoeg uitgesloten, omdat het zouthoudende mengsel de kruiden conserveert.
NUTRI-FACT:
Peterselie bevat vitamine C, foliumzuur en het goede-humeur-spoorelement mangaan. Tijm en marjolein scoren met hun antibacteriële werking op de luchtwegen en het maag-darmkanaal.
Rozemarijn ten slotte is een ware immuun-booster en bestrijdt virussen en bacteriën in je lichaam.
Eet smakelijk!
